Drewno stosowane w budownictwie może być narażone na działanie szkodliwych owadów i grzybów. W artykule omawiamy najczęstsze szkodniki, takie jak spuszczel pospolity czy kołatek domowy, oraz grzyby rozkładające jego strukturę. Poznaj sprawdzone metody ochrony – od suszenia i impregnacji po fumigację – które zapewnią trwałość drewnianych elementów na wiele pokoleń.
Drewno jako materiał powszechnie używany do wykonywania konstrukcji czy elewacji w domach jest narażone na działanie szkodliwych owadów i grzybów. Owady, drążąc korytarze, a grzyby, powodując rozkład struktury drewna, mogą powodować trwałe uszkodzenia. Są jednak sprawdzone i pewne metody zapobiegania i zwalczania tych zjawisk. Jeśli elementy zastosowane w budowie domu zostały wykonane w profesjonalnej fabryce, nie mamy się o co martwić. Pierwszy krok to wiedza, którą prezentujemy poniżej.
Najczęściej spotykane szkodniki to spuszczel pospolity, którego larwy drążą rozległe chodniki w belkach konstrukcyjnych, a widocznym śladem ich występowania są małe, ciemne otwory o średnicy 6–10 mm. Kolejny szkodnik to kołatek domowy, którego nazwa pochodzi od jego „pukania w drewno" podczas żerowania; preferuje gatunki iglaste i drewno wilgotne. Wyschlik grzebykorożny to z kolei chrząszcz, którego larwy drążą korytarze tuż pod powierzchnią drewna, doprowadzając do jego łuszczenia się. Wymieńmy jeszcze trzpiennika olbrzymiego, miazgowca parkietowego i kornika drukarza, chyba najbardziej znanego.
Z grzybów rozwijających się na drewnie trzeba wymienić grzyb domowy, stroczek domowy, grzyby białozarodnikowe oraz grzyby siniznowe. Te ostatnie nie niszczą struktury drewna, a jedynie przebarwiają je na niebiesko i czarno. Z występowaniem grzybów mamy do czynienia, jeśli są spełnione dwa warunki znane wszystkim, którzy zbierają te szlachetne odmiany w lesie: musi być wilgotno i ciepło.
Jak zapobiegać tym zjawiskom? Najpierw podzielimy produkty drewniane stosowane w budownictwie domów ze względu na wilgotność w nich występującą. Są możliwe dwa warianty drewna zastosowanego do wyprodukowania np. konstrukcji dachowej: pierwszy to drewno wysuszone w specjalnych suszarniach do poziomu ok. 16% (elewacje, a w szczególności parkiety, mają wilgotność jeszcze mniejszą – 8–12%); mówimy wówczas o produktach suchych. Drugi wariant ma wilgotność najczęściej na poziomie 20–30%, a te produkty będziemy nazywali wilgotnymi.
Z suchymi produktami mamy do czynienia, kiedy kupujemy podbitkę dachową, belki konstrukcyjne KVH czy BSH oraz belki z drewna litego struganego C24. Podczas produkcji tych wyrobów drewno przetarte z kłód trafia do suszarni, w których przez kilka lub kilkanaście dni jest obrabiane termicznie, aby uzyskać oczekiwaną wilgotność na poziomie np. 16%. W pierwszej fazie suszenia temperatury są w przedziale 35–56 stopni, by w kolejnym etapie wzrosnąć do 100 lub więcej stopni Celsjusza. Wszystkie szkodniki giną przy temperaturze 40–50 stopni, a grzyby tracą możliwość rozwoju, jeśli wilgotność spadnie poniżej 20%. Tak więc proces suszenia drewna zapewnia nam, że finalny produkt będzie wolny od niepożądanych gości. Zdarza się, że na wyprodukowanych belkach występują ślady żerowania kornika czy sine smugi od grzybów sinizny – to pozostałości ich bytności, kiedy drewno było jeszcze świeże, zanim zostało poddane procesowi suszenia.
Produkty wilgotne, np. więźba dachowa ze świeżego drewna, muszą zostać poddane procesowi impregnacji środkami chemicznymi, aby zapewnić im trwałość i odporność na szkodniki i grzyby. Wyróżniamy impregnację zanurzeniową i ciśnieniową. Ważne, aby zastosowane środki nie były szkodliwe dla ludzi i posiadały odpowiednie certyfikaty, a proces impregnacji przebiegał zgodnie z zaleceniami producenta. Duże znaczenie ma stężenie zastosowanego preparatu oraz czas impregnowania drewna.
Wybudowany dom wymaga prawidłowego utrzymywania, za którym kryje się między innymi to, aby nie dopuszczać do zawilgocenia elewacji czy konstrukcji drewnianej, gdyż wilgoć, jak już wspominano wcześniej, jest dużym wrogiem drewna; najlepiej, aby nigdy nie przekraczała 20%. Należy dbać o wentylację, sprawdzać, czy na konstrukcji nie pojawiają się świeże ślady żerowania owadów czy wykwity grzybów. Jeśli się pojawią, należy podjąć działania zwalczające. Możemy zastosować impregnację powierzchni drewna środkami chemicznymi, dość łatwo dostępnymi w handlu, stosując się do zaleceń producentów. W przypadku mocnego rozprzestrzenienia się szkodników konieczne może być zastosowanie fumigacji polegającej na wprowadzeniu gazów do szczelnie zamkniętego pomieszczenia. Jest to metoda bardzo skuteczna, wymaga długiej kwarantanny po jej zastosowaniu i może być wykonywana tylko przez specjalistyczne firmy.
Nowoczesne metody i technologie stosowane w produkcji drewnianych elementów domów zapewniają długotrwałe ich użytkowanie bez dodatkowych czynności. Jeśli pojawiają się kłopoty, są metody radzenia sobie z nimi. Drewno to naturalny, piękny i trwały materiał, który dzięki prawidłowej ochronie będzie służył przez wiele pokoleń – przecież dworki szlacheckie wznoszone z drewna w Polsce w XVIII czy XIX wieku stoją do dzisiaj, a były wznoszone nie przy pomocy technologii XXI wieku.